Stichting SKAMPA

Hulp aan Elbaan
De strijd van Education Centre Elbasan (ECE)

Het begin

Op de laatste dag (zaterdag 29 april 1995) van de probleeminventarisatie in Elbasan werden 4 schooldirecteuren uitgenodigd om een “executive committee” te vormen, dat als contactpunt kon functioneren met de werkgroep in Utrecht. Als coördinator werd de directeur van de Pedagogischse school (Dritan Pajenga) gekozen.

Plan van de contactgroep

De eerste actie van de contactgroep was zich presenteren aan de scholen in Elbasan met een spraakmakend project: de scholen en het onderwijs  leuker maken.  Schoolborden zwarten, meubilair opknappen en klaslokalen opvrolijken. De contactgroep zou een aantal scholen proberen daarvoor te interesseren.  Dat lukte snel. 10 Scholen meldden zich aan en schreven een projectplan.  
Voor de financiering werd een beroep gedaan op NOVIB. Die reageerde positief. Door communicatieproblemen (geen telefoon of faxverbinding) en politieke verwikkelingen duurde het tot 1997 een budget van $28.000,- beschikbaar werd gesteld. Het plan kon uitgevoerd worden o.l.v. Dritan Pajenga.

Start van ECE

Zodra de contactgroep contact had met een potentiële subsidiegever, bleek dat de groep geen status. Stichtingen waren in Albanië echter onbekende fenomenen omdat particulier  initiatief en een NGO ten tijde van de totalitaire staat niet gewenst waren. Op advies van hun adviseur, Ad Voets, werd een bestuur gevormd van de Stichting  “Education Centre Elbasan”(ECE).  Na de pyramide-crisis begon dit bestuur aan een taak, waarvan ze nog geen vermoeden hadden hoeveel administratieve en financiële beslommeringen dit met zich mee zou brengen. Het eerste bestuurslid, dat zijn functie wegens drukke werkzaamheden opgaf was de penningmeester, Vilma Tafani.  Gelukkig kon al snel een vervanger gevonden worden, die enige ervaring had: Stefan Merkita, die bij een bank werkte. Onder leiding van Anastas Paparisto, een net gepensioneerde directeur van een middelbare school begon het bestuur aan de uitvoering van het programma van de contactgroep.

Het eerste bestuur van ECE
met de adviseurs van SKAMPA (Ad Voets en Alex LeMat)

Een harde leerschool voor ECE

Het bibliotheek-deel van het NOVIB-project werd voltooid en 10 scholen richtten, met hulp van het ICCO,  een schoolbibliotheek en schoolboekenfonds in. De inrichting van een voorlichtingscentrum stagneert echter. De samenwerking met de Universiteit en een financiële bijdrage van SOROS zijn nog niet definitief geregeld. Er zijn landelijke verkiezingen geweest en de oppositie wint. Dat betekent wisseling in allerlei functies, zoals de onderwijsinspectie en schooldirecties. Wie geen lid is van de heersende partij, wordt ontslagen. Er komt een nieuwe burgemeester en Adem Paralloi, de onderwijs inspecteur, wordt vervangen door Kozma Hakani, die zo zijn eigen opvattingen heeft over scholen helpen. Hij ontslaat de coördinator van ECE, Dritan Pajenga,  als directeur van de Pedagogische school, waar het voorlichtingscentrum gepland is. Vanuit Nederland wordt in een persbericht duidelijk gemaakt, dat dergelijke ingrepen in hulpprojecten niet worden geaccepteerd en de financiering zal stoppen. De nieuwe burgemeester schrikt en biedt Tani, de roepnaam van Dritan, een baan als buitenland-coördinator aan. Kozma Hakani blijkt vooral gefrustreerd te zijn, dat scholen computers zullen krijgen, terwijl hij er geen heeft. Als zoenoffer leent ECE hem een computer voor 3 jaar. Later blijkt dat Kozma Hakani buiten ECE om afzonderlijk met de Universiteit en SOROS afspraken heeft gemaakt over de vestiging van een trainingscentrum in de Universiteit. ECE wordt  tegengewerkt en gaat op zoek naar een alternatief voor huisvesting van een voorlichtingscentrum voor de scholen.  De gemeente werkt mee, Tani kan op het gemeentehuis starten.  Bij ICCO wordt een verzoek ingediend om het voorlichtingscentrum te financieren.

Kosovo-crisis

 Maart 1999: de Kosovo-crisis breekt uit. Door de oorlog in Kosovo wordt Albanië (en ook Elbasan) overstroomt met vluchtelingen. Alle projecten liggen stil tot  de vluchtelingen weer terug kunnen keren naar Kosovo. De schade kan worden opgenomen. Het werk van ECE heeft stilgelegen. Van een voorlichtingscentrum is niets terecht gekomen. De schoolbibliotheken verdwenen met de zomercursussen voor de  vluchtelingen. Kortom, tijd voor opnieuw opzetten van oude en nieuwe projecten. Een gunstige bijkomstigheid  is dat er een internationaal hulpprogramma is voor herbouw en renovatie van schoolgebouwen. De subsidie voor het Voorlichtingscentrum is nog niet uitgegeven en het plan voor inrichting van de Muziekschool Onufri wordt goedgekeurd. Het plan voor volwasseneneducatie wordt niet goedgekeurd. Bovendien moeten de plannen later ook nog bijgesteld worden omdat een verwachte financiële bijdrage uit Brussel ook niet doorgaat.

Na de Kosovo-crisis

Bestuur van ECE

Anastas Paparisto, voorzitter
Stefan Merkita, penningmesster
Fiquerete Trandafili, secretariaat
Dritan Pajenga , coördinator
en beheerder informatiecentrum

Van de grote vernieuwingsprojecten worden alleen de renovatie en inrichting van de scholen Onufri en Ali Muftiu goedgekeurd en gestart.

De aanvraag voor renovatie van het Normalisti-gebouw loopt vast door onduidelijkheid over eigendomsrecht. Daardoor moet het informatiecentrum elders onderdak vinden. De oplossing wordt gevonden in een dependance van de Universiteit. Tani (roepnaam voor Dritan Pajenga) wordt de beheerder en Anastas Paparisto heeft onderdak met het bestuur van ECE.

Ondertussen draaien een paar kleinere projecten door, zoals managementtrainingen voor de schooldirecties. In het informatiecentrum worden met veel succes cursussen Engels gegeven.

Een heel klein projectje, maar heel succesvol,  is de brillenactie voor arme kinderen. Fiquerete Trandafili verzamelt verwijsbriefjes. In Nederland kunnen daarmee vrijwel kosteloos kinderbrilletjes gemaakt worden.

Een geheel nieuw project is de huiswerkklas. De directeur van de Qamil Guranjaku-school wil zigeunerkinderen in zijn wijk , die veel op straat zwerven, opvangen met “huiswerkklassen”. ECE ondersteunt het plan en vraagt aan ICCO hulp voor een experiment voor 1 jaar.
ICCO staat er welwillend tegenover.  De aanvraag wordt goed gekeurd.

De bestuursleden van ECE hebben geen ervaring in het runnen van een NGO. Particulier initiatief en een NGO zijn in Albanië nieuwe verschijnselen. De grote projecten (Oufri en Ali Muftiu) vereisen veel administratie. Met name de penningmeester, Stefan Merkita, moet alle zeilen bijzetten om te kunnen voldoen aan de eisen voor verslaggeving, die gesteld zijn door Nederlandse en  Europese fondsen. Het bestuur, maar vooral de penningmeester, worden regelmatig ondersteund door Ad Voets en Alex LeMat. Na 2002 blijft Alex LeMat jaarlijks adviseren over financiële en boekhoudkundige zaken.

De strijd van ECE voor financiële zelfstandigheid.

Aanvankelijk heeft ECE nauwelijks inkomsten en uitgaven. De administratie daarvan is heel simpel: een schriftje met een overzicht van de in- en uitgaven en de bonnetjes in een mapje. Nu echter grote projecten op komst zijn moet er een degelijke boekhouding worden opgezet. De penningmeester, Stefan Mertika, heeft ervaring op een bank, maar niet met een boekhoudprogramma. Onder begeleiding van AlexLeMat wordt daarom een modern boekhoudprogramma aangeschaft. Met een inscholingsprogramma en regelmatig overleg tijdens bezoeken vanuit Nederland kan zo voldaan worden aan alle eisen van de subsidiegevers. 

De inkomsten uit een paar projecten zijn echter slechts tijdelijke inkomsten. Van het begin af is duidelijk dat ECE ook zelf inkomsten moet verwerven om het informatie centrum te runnen en andere projecten te kunnen ontwikkelen. Dat blijkt echter een zware opgave. Projecten, zoals voorlichtingsbijeenkomsten, uitbreiding van schoolbibliotheken, cursussen voor docenten, huiswerkklassen blijven afhankelijk van financiële ondersteuning uit Nederland. Enerzijds kunnen moeilijk bijdragen gevraagd worden van deelnemers, die te arm zijn, anderzijds zijn particuliere initiatieven in de vorm van NGO’s , zoals ECE, in Albanië onbekende verschijnselen. Ze worden soms zelfs als een bedreiging gezien door ambtelijke instanties, zoals gemeentebesturen of schoolinspecties. Na de grote projecten met de scholen Onufri en Ali Muftiu,  blijven projecten als huiswerkklassen volkomen afhankelijk van weldoeners in Nederland.

In grote stappen door de geschiedenis

Vana 1998 begeleidt Alex LeMat ECE. Jaar in jaar uit heeft hij met zijn expertise getracht deze NGO levensvatbaar te maken. Helaas moest ECE na 20 jaar besluiten in ruste te gaan. Een reconstructie aan de hand van dagboekfragmenten van Alex LeMat.

We beginnen in 2002. De grote projecten met de scholen Unufri en Ali Mufty worden afgesloten. ECE probeert zelfstandig projecten op te zetten en heeft een project gestart om de scholen van internet te voorzien. Tani heeft het beheer, maar kampt met technische problemen.

Dagboek vrijdag 8 november 2002

Volgens afspraak loop ik naar het Infocentrum. In de ochtendzon is dat eerder een genoegen dan een straf. Aan-gekomen is Tani nergens te bespeuren. Hij wacht bij de Dashkal Todrischool op me, want hij was de juiste afspraak vergeten. Voordat we vervolgens aan de slag gaan moet hij eerst een computerstoring oplossen. En dat heeft voorrang, want de klanten van Enet moeten tevreden blijven, ook nu er dagelijks ongemakken met de stroomvoorziening zijn. Van 12 tot 16 uur zit de hele stad namelijk zonder stroom, daarvoor en daarna is de spanning vaak te instabiel om de hoogwaardige apparatuur goed te laten functioneren. …..

…..In het informatiecentrum liggen rapporten van de Wereldbank, het Albanese Ministerie van Onderwijs en de Soros Foundation.Voorwaar genoeg aanknopingspunten voor interessante, nieuwe projecten van ECE…..

…..Eindelijk beginnen we dan met het in kaart brengen van de financiële positie van ECE. Maar eerst bespreken we het accountantsverslag over 2001 en de interim rapportage van de twee laatste ICCO-projecten. Dat ICCO over 2002 een Engelstalig rapport naar Europese maatstaven vraagt is terecht. Stefan kentde Albanese financiële wereld goed genoeg om hiervoor zorg te dragen. De gewenste specificaties kunnen ookzonder problemen opgeleverd worden. Ik neem waar dat deze in het gebruikte administratieprogramma voldoende gedetailleerd beschikbaar zijn. Het is echter niet mogelijk om Balansen en jaarrekeningen direct te genereren op het gewenst niveau. De standaarddocumenten moeten daarvoor omgebouwd worden ….

….Al snel stuiten we op het liquiditeitsprobleem. Er komt nog een achterstallige betaling van ICCO, de Grieken hebben ons een dure poets gebakken ( met  het iternet-kontrakt. A.V.)en de kosten voor Enet zijn (nog) hoger dan de baten. Dat de toekomst mooie kansen biedt, daar hebben we nu niets aan.Een gedetailleerde analyse is nodig, maar daarvoor moet Stefan nog wat werk verrichten …

….Voortijdig worden we weggeroepen wegens weer een computerstoring bij Enet als gevolg van curieuze gebeurtenissen in de stroomvoorziening.

De financiële problemen van ECE blijven bij iedere visitatie onderwerp van gesprek.

Dagboek zaterdag 19 april 2003

Ik begin met een uitgebreide uitleg over de balans en met name hun vermogenspositie.  Met name Stefan toontzich heel erg opgelucht dat ik ze goed duidelijk maak hoe (slecht) het er voor staat. Ik wijs ze op hun eigen verantwoordelijkheid en adviseer ze / draag ze op driemaandelijks de resultaten van Enet en het informatiecentrum te evalueren en te toetsen op de toename van inkomsten….

… Ik adviseerde ze / droeg ze op een regeling zonder”dubbele vergoedingen” op papier te zetten, welke jaarlijks door de accountant getoetst kan worden aan de praktijk. De enige jaren geleden door Ad Voets gegeven richtlijnen zullen de leidraad zijn…

De jaren verstrijken, maar de financiële situatie van ECE blijft zorgelijk.

Dagboek donderdag 1 juli 2010

Hoofdonderwerp van de gesprek zal de toekomst van ECE zijn. Nog sterker. De vraag of ECE wel kan blijven bestaan…

…Het verhaal van ECE is snel duidelijk. Nederlands geld komt er niet meer, verwerven van eigen inkomsten isvrijwel onmogelijk vanwege een waslijst van verboden en restrictieve verplichtingen die gelden voor NGO’s.Resteren de mogelijkheden van het eigen onderwijsministerie of die van EU-fondsen…

…We beginnen op het kantoor van ECE om het financiële toekomstperspectief van deze club in kaart te brengen.Dat was immers de reden waarom het bestuur mij verzocht deze reis te maken.Het ziet er niet goed uit. Voor de komende anderhalf jaar zijn er middelen om lopende projecten af te ronden.Geluk bij een ongeluk zullen we maar zeggen. Het laatste budget van ICCO kwam immers bijna een jaar te laat beschikbaar, waardoor ze wat langer vooruit kunnen dan gedacht. Maar dan is het Nederlandse geld definitief op…

…We stellen vast dat ECE jaarlijks voor twee- tot driehonderdduizend euro projecten moet uitvoeren om op de huidige voet (i.c. met de huidige personeelsformatie) verder te kunnen. Als je weet dat IPA-projecten maximaal € 50.000 per jaar opleveren en er vooralsnog geen andere projecten in aanbesteding zijn, wordt dat een onmogelijk opgave. Ik refereer aan wat Ad Voets zo’n 15 jaar geleden dagelijks verkondigde: ‘zorg dat je genoeg eigen inkomsten weet te verwerven om voort te bestaan, want de Nederlandse steun houdt ooit op’. Nou, dat is dus niet gelukt…

…Ter verdediging moet ik wel zeggen dat het Albanese regeringsbeleid het een NGO ook feitelijk onmogelijk maakt om voldoende inkomsten te verwerven…

En wat al jaren dreigde te gebeuren wordt uiteindelijk bewaarheid.

Dagboek donderdag 5 oktober 2017

Voor een piepklein clubje als ECE is het anno nu nauwelijks nog mogelijk werk te doen als NGO. De hele markt wordt niet alleen veroverd door deze Arabieren, maar ook door-met name Amerikaanse -christelijke organisaties die de politieke gezagsdragers intensief ‘helpen’ bij het verkrijgen van vergunningen voor het doen van goede werken. In die wereld van het grote geld is ECE kansloos.“Skampa Kids” is het enige project dat ze nog uitvoeren.En dat doen ze geweldig…

…Na “Skampa Kids” is het inderdaad klaar met ECE. De kans dat er toch nog nieuwe projecten of activiteiten tevoorschijn komen, is minimaal. Ook hebben ze last van de Albanese belastingdienst, die de kleine NGO’s steeds beter weet te vinden. Om als NGO te mogen werken, moet je inmiddels flinke maandelijkse bedragen wegbrengen. De enige manier om daar onderuit te komen is om de NGO “slapend te maken” dat wil zeggen met nul euro op de bank. En dat wordt tegen het eind van 2018 een uitvoerbaar scenario…

…We gaan dus op weg naar het slotakkoord. Het blijft jammer dat we moeten stoppen omdat het onmogelijk is om voor dit doel voldoende geld in te zamelen. In de resterende Nederlandse ontwikkelingssamenwerking is Albanië geen onderwerp meer. Voor private financiering evenmin.

Het duurt toch nog meer dan een jaar, voor dat het doek definitief valt voor ECE.

Dagboek donderdag 2 mei 2019

… Als het project (Skampa Kids) is afgelopen, wordt ECE een slapende stichting. Daarvoor hebben ze de inventaris verkocht. De opbrengst is ruim voldoende om alle uitgaven alsnog te doen. Maar voor de financiële afwikkeling van de overdracht aan een school en een kindcentrum zijn heel veel documenten en handtekeningen nodig.

Het was de bedoeling dat hun bestuurslid en onze grote vriend Adem Paralloi daarvoor zou zorgen maar hij is helaas onlangs overleden op 81-jarige leeftijd.

En naar goed Albanees gebruik blijft alles dan liggen totdat de Nederlanders komen vertellen dat het nu echt allemaal geregeld moet worden. Nou, dat zou dus tijdens mijn verblijf het geval zijn. We zullen zien

Adem Paralloi

Tenslotte: tekenen, betalen en verhuizen. SKAMPA zal de erfenis afwikkelen, in afwachting van betere tijden.

Dagboek vrijdag 10 mei 2019

…Eda vertelt hoe het komt dat de oude inventaris van ECE nog steeds niet is verkocht, ook al is er een koper voor. De board had, met uitzondering van Adem,het idee dat een veel hogere opbrengst mogelijk was met een doel waar je alleen maar naar kunt raden. Uiteindelijk bleek dat niet het geval en gelukkig is de eerste koper, een jaar na dato, nog altijd geïnteresseerd. Deze week gaat er getekend worden, in mijn bijzijn, maar ik ben benieuwd naar of, wanneer en hoe…

…Maar dat is niet alles. Dan moeten ze eerst de verkoop van de inventaris maar eens afronden. Daar lijkt weer niet veel beweging in te zitten. Maar toch is het nodig om vóór 1 juli alle uitgaven gedaan te hebben. Het is even schrikken als ik zie hoe veel ECE sinds een jaar of twee aan belastingen, commissies en bankkosten moet betalen. Extra jammer dat ze de financiën niet eerder afgerond hebben. Dat had vele honderden euro’s ‘nutteloos geld’ gescheeld…

…Tekenen, betalen en verhuizen. Zo eenvoudig is het. Hier wordt dat ongetwijfeld een gecompliceerde en tijdrovende klus. Ik heb een strakke deadline gesteld voor de laatste uitgaven en de afstorting van het resterende banksaldo naar onze Stichting Skampa. Ze moeten nu echt haast maken want over een paar maanden kunnen ze alle verplichte belastingen en commissies ook niet meer betalen. Pas als hun bankrekening is opgeheven worden ze een inactieve stichting en dan houdt de betalingsplicht op. Overigens betaalt ECE, waar iedere uit te geven euro er één te veel is, evenveel ‘NGO-belasting’ als de miljoenenorganisatie Worldvision.

Graf van Adem Paralloi

ECE in ruste.

Het is pijnlijk te moeten constateren dat na zo veel jaren het niet gelukt is een initiatief als ECE niet geslaagd is. In Nederland zijn in de jaren 70 tientallen schoolbegeleidingsdiensten opgericht, die de onderwijsvernieuwing geholpen hebben om klaar te zijn voor de 21e eeuw. In Albanië had ECE een dergelijke rol kunnen vervullen. ECE is niet verdwenen, maar in ruste. Misschien komt er nog een moment dat de stichting weer levensvatbaar wordt.

Het zou een mooi monument kunnen zijn voor Adem Paralloi. De onderwijsinspecteur, die in 1995 enthousiast meewerkte aan de eerste opzet van managementtrainingen voor schooldirecties. Door politieke omstandigheden kreeg hij niet de kans om als onderwijsinspecteur verdere vernieuwingen in te zetten. Als bestuurslid van ECE en later als voorzitter bleef hij echter vechten voor zijn ideaal. Onverwacht overleed hij  2 mei 2019.

Hij en ECE ruste in vrede.