Project

Datum

Bron

Fragment

  

Managementtrainingen

18 maart 1999

Alex

Om negen uur treffen we de schooldirecteuren in een ijskoud zaaltje van de Luigij Guraguqischool. Ad zal daarde voortgang van het project bespreken en kijken hoeveel interesse er is voor managementtrainingen.Op één na zijn alle directeuren aanwezig en zelfs redelijk op tijd. Iedereen is op de hoogte van het feit dat Adziek is, dus dat is het eerste onderwerp van gesprek. De wandeling van twintig minuten door de druilerige regenheeft hem geen goed gedaan.Gelukkig begint de vergadering met toespraken van redenaar Anastas Paparisto, de voorzitter van deFoundation. Ad kan eerst op adem komen. De geagendeerde onderwerpen over aanschaf van boeken, gebruikvan de computer en financiële verantwoording roepen veel discussie en vooral veel vragen op. Hier merk je hoeelementair je hier bezig moet zijn. Printerstoringen en vervanging van inkt lijken de belangrijkste kwesties.Uitgebreid wordt er gediscussieerd over financiële verantwoording op basis van rekeningen. Zeker bij contantetransacties is dit hier een nog grotendeels onbekend fenomeen. Gezamenlijk komt men tot de vondst dat er eenstandaardmodel rekening voor alle scholen gemaakt wordt.Anastas heeft zijn lessen in vergadertechniek ter harte genomen. Van alle discussies maakt hij een, voorafvoorbereide, conclusie.Ad houdt een verhandeling over mogelijke onderwerpen voor managementtrainingen. Daar valt het me op hoenieuwsgierig iedereen is. Men heeft geen enkele basiskennis op dit gebied en wil van alles leren. Maartegelijkertijd zijn al deze mensen dag en nacht bezig met het vechten tegen gebrek aan alles. De meesteelementaire condities voor behoorlijk onderwijs ontbreken

  

Managementtrainingen

14 maart 2000

Ad

Het meest enerverende deel van de dag was de eerste bijeenkomst met de directies van alle scholen in Elbasan. Van iedere school was inderdaad iemand aanwezig, totaal 32 personen. Doorgaans was het de directeur, maar soms een adjunct, zoals van het Ahmed Dakli gymnasiumDe directeur moest verstek laten gaan, omdat hij zijn been had gebroken. Hij was op het dak van zijn huis geklommen om een schotelantenne te repareren en uitgegleden. Hij liet echter weten zodra het mogelijk was te komen, want hij wilde de training niet missen. Ik ken hem want hij is deman die vorig jaar zo dolgelukkig was met een schoolbibliotheek, die de stichting ECE hem kon bieden. Het gymnasium bestond al acht jaar en kreeg nu pas voor het eerst een bibliotheek.

  

Managementtrainingen

14 maart 2000

Ad

k moet zeggen, ik had een aandachtig publiek. Na uitleg over enige algemene spelregels voor het volgen van de bijeenkomsten heb ik een overzicht gegeven van de onderwerpen, die aan bodkunnen komen. Een probleem is wel dat de groep te groot is om mee door te gaan. Misschien komen er de volgende keer een paar minder, maar dan nog. We zullen daarom met twee wisselende groepen gaan werken. Nu eens basis-en vervolgscholen afzonderlijk, dan weer jonge en oude directies apart of misschien voormalige projectscholen en de rest. Besloten werd uiteindelijk volgende week 3 algemene trainingssessies voor de hele groep te houden en wel op dinsdag, donderdag en vrijdag. Op de laatste bijeenkomst zal dan tevens een plan opgesteld worden voor het vervolg. Woensdag valt uit want dat is weer een feestdag, waarop de scholen vrij zijn. Bijna de helft van de aanwezige directeuren ken ik al uit voorgaande jaren. Van de rest zou het nuttig zijn meer te weten. Daarom heb ik hen uitgenodigd voor een persoonlijk gesprek. Het liefst had ik ook een bezoek gebracht aan de school, maar daarvoor ontbreekt nu de tijd. Dat is jammer, want nu moet ik me een beeld vormen van hun situatie uit hun eigen verhaal. Dat bleek meteen al moeilijk toen ik de eerste gesprekken ging voeren. De eerste directeur was een jonge vrouw, die dit jaar pas begonnen is en blijkbaar problemen heeft met haar 2 adjunct-directeuren. De school is een grote school met ruim 800 kinderen in de leeftijd van 6 tot 10. Het is dus alleen de onderbouw van een basisschool. De school ligt aan de rand van de stad in een vervallen (?), krottenwijk(?), waar veel mensen uit de bergen zijn neergestreken op zoek naar een beter leven. De school heeft hulp gehad van een paar projecten,maar is als ik haar goed begrepen heb nog een rampgebied. De tweede directeur, ook een vrouw, is directeur van een basisschool, die al enige jaren begeleidwordt in het Deense ‘Danida-project’. Kenmerk van dit project is dat het leraren leert projectonderwijs te geven. De school is gerenoveerd en toegerust met moderne materialen. De school is ook praktijkschool voor de studenten van de lerarenopleiding op de Universiteit. Dit is dus een hemelsbreed verschil met de eerste school.De derde school was een school voor mentaal gehandicapte kinderen. De leiding is in handen van een ervaren vrouw, die met 80 kinderen in de leeftijd van 6 tot 18 jaar ondergebracht is in een oud herenhuis in de binnenstad. Dat is de ommuurde oude stadskern, die ook wel het kasteel genoemd wordt. Het gebouw is door zijn kleine kamers in feite niet geschikt als school, maar er is hier nu eenmaal een gebrek aan ruimte. Haar grootste probleem was dat ze geen geschikte leer- en hulpmiddelen heeft voor deze gehandicapte kinderen. Ze heeft wel ondersteuning gekregen o.a. van Caritas Italië, maar met boekjes in het Italiaans kun je niet zoveel. Ze hoopte binnenkort materiaal in het Albanees te hebben, want er zou in Tirana een stichting zijn die nieuw materiaal zou maken met behulp van NOVIB.

  

Managementtrainingen

14 maart 2000

Ad

Van een begin van de lente heb ik vandaag geen bijzondere tekens gezien of gevoeld. Integendeel, het was vanmorgen koud toen ik bij de school Luigj Gurakuqi buiten moest wachten omdat het lokaal voor de training niet gereserveerd was door het onderwijsbureau. Later bleek dat we toevallig vandaag nog terecht kunnen in een lokaal dat SOROS heeft ingericht, maar donderdag en vrijdag moeten we uitwijken. Ik heb de vertegenwoordiger van het bureau gewezenop zijn taak om te zorgen dat de accommodatie geregeld is. Hij heeft beterschap beloofd en tijdens de training inderdaad geregeld dat we donderdag en vrijdag elders terecht kunnen.De eerste echte trainingsdag begon dus haperend, maar de rest verliep volgens wens. Er kwamen 26 directeuren: 9 van een VO en 18 van een basisschool. Na enige uitleg over spelregels tijdens de training heb ik een algemene inleiding gegeven over aspecten van management. Voorzover ik kon nagaan sloeg mijn verhaal wel aan. Vrijdag zullen we echt evalueren hoe het beviel, maar uit de discussies in het laatste deel maakte ik op dat de deelnemers de informatie op prijs stelden. Wat me opviel was dat ik nu al en zekere tweedeling zag. Aan de ene kant een groep, die zich afvroeg hoe ze toch maar zo goed mogelijk konden functioneren binnen de onderwijswetten en aan de andere kant een groep, die wilde weten wat de mogelijkheden zijn om vanuit een bepaalde visie een goede schoolorganisatie op te bouwen. Misschien is dit al een signaal dat ik de groep op bepaalde momenten op moet delen in jonge, onervaren directeuren en de rest.

  

Managementtrainingen

14 maart 2000

Ad

Ondertussen blijft mijn voornaamste werk in Elbasan de training van de schooldirecteuren. Door de noodzakelijke agendaveranderingen komen sommige afspraken voor individuele gesprekken met directeuren in het gedrang. Gisteren zijn bovendien een paar directeuren niet verschenen op de afgesproken tijd, maar vandaag heb ik weer met drie mensen een uitvoerig gesprek gehad. Het waren een jonge vrouw, die voor het eerste jaar directeur is en twee ervaren mannen. De scholen zijn basisscholen die alle drie voor een deel dezelfde problemen hebben. De gebouwen zijn te klein (daarom werken in 2 shifts; de ene helft ‘s morgens, de andere ‘s middags), de gebouwen liggen open en onbeschut midden tussen een hoge flats en diverse bouwsels en de wijken zijn overbevolkt met veel nieuwkomers van buitenaf. Voor een directeur liggen hier dus talloze problemen, waarover ze echter tijdens het gesprek heel verschillend praten. De jonge vrouw bevindt zich bovendien in een merkwaardige positie. Zij is in feite alleen ‘s morgens directeur over de bovenbouw (10 -14 jaar). De middagshift is een school in het zelfde gebouw met een andere directeur voor de onderbouw (6-10 jaar). De twee scholen moeten echter het meubilair en andere onderwijsmiddelen samen gebruiken. Een van de mannen heeft een school met bijna 1100 leerlingen. Ook bij hem komt de bovenbouw ’s morgens en de onderbouw ‘s middags, maar hij is directeur over beide delen.

  

Managementtrainingen

14 maart 2000

Ad

Persoonlijk zijn de drie heel verschillend: de vrouw is nog onzeker. Het is haar eerste jaar en ze maakt zich vooral zorgen of ze kan voldoen aan de regels van de wet. Eigenlijk was ze liever adjunct-directeur gebleven, want toen had ze een leukere taak. Toen kon ze veel meer met kinderen werken en met collega's Ze heeft echter dit jaar ongevraagd de opdracht gekregen directeur te zijn. De twee mannen hebben al veel dienstjaren in diverse functies, ook als directeur op diverse scholen, zowel lagere als middelbare scholen. In Albanië is dat normaal. De bovenbouw van de basisschool werkt niet met vaste klassenleraren maar met vakdocenten. Die kunnen overgeplaatst worden van en naar middelbare scholen. Dat gebeurt ook met de directeuren.De ene man is pessimistisch over de situatie. Naar zijn mening is de klok in de afgelopen tien jaar teruggedraaid. Niet alleen zijn de regels van de centrale schoolleiding naar zijn mening veel centralistische dan vroeger, ook de kwaliteit van het onderwijs is veel minder. Vroeger was er veel meer aandacht voor de opvallende kinderen, zowel voor de uitblinkers als de zwakke leerling. Nu is het een eenheidsworst geworden, voor iedere leerling hetzelfde, geen differentiatiein leerstof en werkwijzen, geen individualisatie bij de leerlingen.De andere directeur is veel positiever. Het is een sociaal bewogen man, die gegeven de moeilijkeomstandigheden toch mogelijkheden ziet om speciale dingen te doen. Hij heeft veel kinderen uit zwaksociale gezinnen (nieuwkomers, analfabeten, Roma-zigeuners, werkelozen, gebroken gezinnen). Hij heeft in de afgelopen jaren ook al wat speciale hulp gekregen van internationale hulporganisaties, zoals CEFA en CRS. Op dit moment is die hulp weer opgehouden. Daarom reageert hij enthousiast op het aanbod van de stichting ECE om een huiswerkklas mogelijk te maken. Het is voor hem weer een kleine hulp om toch iets te doen aan de miserabele omstandigheden. Hij heeft nog meer ideeën en wil in de training meer vaardigheden krijgen om oplossingen te vinden. Hij vraagt me niet of ik mogelijkheden zie om iets te doen aan de slechte materiele situatie. Dat deed de eerste man wel. Hij informeerde - overigens zeer terecht- of het niet mogelijk was iets te doen aan het gemis van een goede bibliotheek. Op dat moment weet ik geen goed antwoord. Het afgelopen jaar hebben we op 10 scholen een mooie bibliotheek kunnen openen. Deze school viel tot nu toe buiten de bo

  

Managementtrainingen

14 maart 2000

Ad

Het onderwerp van de training was vandaag ‘leiderschapsstijlen’. Dat klinkt weinig aansprekend, maar dat zou anders zijn als u een trainingsbijeenkomst mee zou maken. Vandaag heb ik eerst een uiteenzetting gegeven over manieren, waarop leiding gegeven kan worden. Daarbij kun je democratisch leiderschap wel als het beste model presenteren, maar je kunt niet voorbijgaan aanhet feit dat er in de praktijk ook andere vormen zijn. Als je weet dat in Albanië ervaring is met zeer autocratische leiders en je dagelijks voorbeelden ziet (gisteren zag ik Salie Geisha op de TVfulmineren), dan zal het geen verwondering wekken dat je in een grote groep directeuren van scholen soortgelijke figuren vindt. Na mijn verhaal heb ik een soort test gedaan. Individueel moesten ze kiezen uit een aantal mogelijkheden om als leider op te treden in een crisissituatie. Prompt kozen een paar directeurenvoor ‘afschuiven op een hogere autoriteit’ of voor ‘een bevel geven aan een mindere’. Toen ik reageerde met de opmerking dat dit een vorm van autocratisch leiderschap is en niet democratisch, reageerden ze als gebeten door een dolle hond. Waar bleef hun autoriteit als ze dat niet deden? Toen begon iedereen mee te discussiëren en ik kreeg een heerlijke kans om eendemonstratie te geven. Ik stak mijn hand op en riep: ”Stop”. Dat is een sein dat ik vooraf afgesproken heb. Ik ben de baas in deze training en als ik “Stop” roep, doe ik dat omdat er een goed leermoment is. De groep viel stil en ik zei dat ik nu een demonstratie gaf van een autocratisch leider. Ik eiste dat ze stopten met door elkaar heen schreeuwen en elkaar de ruimte zouden geven om uit te spreken. Toen gaf ik het woord aan een directeur, die als eerste gereageerd had. Nauwelijks hadhij een paar zinnen gezegd of ik moest al weer “Stop” roepen en eisen dat ze op hun beurt zouden wachten. Nog een paar keer moest ik ingrijpen maar er kwam nu inderdaad een discussie met uitwisseling van argumenten op gang. Op een gegeven moment was er voldoende gezegd en kon ik een volgende punt aan de orde stellen. Ik denk dat ze er van geleerd hebben.Toch, nu ik overdenk wat er gepasseerd is, realiseer ik me dat ik iets belangrijks over het hoofd heb gezien. Het waren alleen mannen, die zo'n hoog woord hadden. Ik heb de vrouwen gemist. Daar moet ik morgen toch beter op letten.

  

Managementtrainingen

14 maart 2000

Ad

Vanmorgen heb de hele club getrakteerd op een lesje indicatoren opsporen om zicht te krijgen opde eigen schoolsituatie. Het was blijkbaar pittig, maar het was nodig om een volgende keer goed van start te kunnen gaan. Dat zal zijn van 8 tot 19 mei. De groep wordt dan gesplitst in twee groepen, die beurtelings een training krijgen, totaal 4 in 14 dagen. In principe volgt er nog een derde en vierde trainingssessie, maar die data worden in mei vastgesteld.De training is afgesloten met een korte evaluatie, maar daarover kan ik nog weinig zeggen omdatiedereen individueel een korte notitie heeft gemaakt. Tani zal daarvan een samenvatting maken. Mondeling heb ik wel al een paar zeer positieve reacties gekregen.

  

Managementtrainingen

9 mei 2000

Ad

Ik ben gestart met de eerste groep van 14 schooldirecteuren, die deelnemen aan de managementtraining Na een korte herhaling van de onderwerpen uit de training van vorige maand heb ik ze geconfronteerd met veranderingen in onze westerse maatschappij, die ook hen te wachten staan en waarschijnlijk in een nog hoger tempo dan in Nederland de afgelopen jaren. Het accent lag daarbij op de consequenties voor de rol van een schooldirecteur. Vandaag heb ikhetzelfde programma gedraaid met een tweede groep van 12 directeuren, maar met de reacties van gisteren in mijn achterhoofd ging het dit keer veel vlotter. Het kost even moeite om ze te overtuigen dat maatschappelijke ontwikkelingen nieuwe eisen stellen aan hun manier van leiding geven. Vandaagbestond de groep uit directeuren die relatief jong zijn en weinig ervaring als directeur hebben. Misschien zijn die eerder geneigd om te tonen dat ze geconfronteerd worden met nieuwe ontwikkelingen dan de oude garde. Vandaag bleek b.v. heel duidelijk dat huiswerk een probleem is. Traditioneel wordt hier huiswerk gegeven vanaf de eerste klas in de lagere school. De algemene klacht was dat in steeds mindere mate het huiswerk goed gemaakt werd. Op de lagere school ging hetnog beter dan op de middelbare school, maar dan was wel de vraag wie het werk gemaakt had, het kind of de ouders.

  

Managementtrainingen

9 mei 2000

Ad

Volgens moderne managementopvattingen dient het kantoor van een directeur dicht bij de ingang van een school te zijn. Hij is immers de eerst aangewezene om het contact met de buitenwereld te onderhouden. In Albanie moet je vrijwel altijd de trap naar boven.De theorie zegt ook dat een directeur niet als een vorst achter zijn bureau moet tronen als hij een open gesprek wil. Ik moet hier echter nog de eerste directeur ontmoeten, die na de begroeting niet onmiddellijk plaats neemt achter een stapel papieren op zijn bureau. Vanmorgen zat een directrice zelfs op een katheder.Bijna iedere school heeft een computer, maar naar mijn idee worden die niet gebruikt. De stapel papieren op het bureau zijn allemaal handgeschreven teksten en formulieren, meestal bijeengehouden in een omslagvel met een in veel kleuren geschreven titel

  

Managementtrainingen

9 mei 2000

Ad

De trainingsessievanmorgen verliep prima. Ik had buitengewoon geinteresseerde toehoorders bij mijnverhaal over schoolsystemen zoals Montessori, Dalton of Jenaplanscholen. Er kwamen zelfs zoveel vragen en reacties dat ik volgende week er op terug moet komen. Het gaat dus de goede kant op. 3Vandaag heb ik niet een keer meer gehoord: “Dat kan hier niet, want de wet .... “ Of:” de regionaal directeur zegt ....”Ik moet trouwens iets corrigeren wat ik gisteren in mijn dagboekje schreef. Vandaag heb ik een directeur ontmoet die niet achter zijn bureau dook, maar gewoon bij me aan tafel kwam zitten . Ik heb hem gezegd dat hij de eerste was van wie ik dat meemaakte. Zijn reactie was typerend: “ Ik ben pas 3 maanden directeur, maar al vele jaren onderwijzer. Ik hou er niet van achter het bureau te zitten. Als ikals onderwijzer binnenkwam bij een directeur achter een bureau vond ik dat nooit prettig. Altijd leek het of je op het matje moest komen.”Ik heb deze man tijdens de training nog geen woord horen zeggen, maar ik weet nu wat hij denkt als hij sommige collega’s hoort orakelen over de autoriteit die ze uit moeten stralen.Deze man is sinds kort directeur op een probleemschool met bijna 1000 leerlingen. Het is een achtjarige basisschool, dus met kinderen in de leeftijd van 6 tot 14 jaar. Een groot probleem is het schoolverzuim. Bijna 8% van de kinderen, 70 tot 80 kinderen, vooral in de bovenbouw, verzuimt bijna dagelijks en zwerft rond. Hij had in overleg met de oudercommissie al geprobeerd daar iets aan te doen, maar die ouders interesseerden het echter weinig. Hij deed nu sinds april mee aan het huiswerkklasproject. Twee keer in de week kreeg een groep van 25 kinderen nu hulp bij het maken van huiswerk in een klaslokaal. De eerste resultaten waren hoopgevend. Eigenlijk had hij meer hulp nodig. Het probleem van schoolverzuim was nog nauwelijks verminderd.

  

Managementtrainingen

9 mei 2000

Ad

Om 9 uur ben ik weer begonnen met de training van de tweede groep directeuren. Ook dit keer was duidelijk te merken dat dit een groep jongere mensen is dan de groep van gisteren. Met een zekere gretigheid luisterden ze naar oplossingen voor problemen, die gevonden zijn in alternatieve schoolsystemen. Vooral de opmerking dat je geen compleet ander systeem nodig hebt om bepaalde problemen op te lossen maakte de tongen los.

  

Managementtrainingen

9 mei 2000

Ad

en gewone werkdag met een Albanees begin. De sleutel van het trainingslokaal is zoek. Na een kwartier wachten komt - toevallig !!!- de coordinator, Ardian Turku, van het Danidaproject langs. Hij heeft een sleutel om ons binnen te laten, maar we kunnen niet in het lokaal zelf. Iemand moet daarvoor naar de Universiteit om een sleutel te halen. Dat gaat nog minstens een half uur duren.Om toch iets zinnigs te doen besluit ik te beginnen in de kantine, maar daar staan nog de lege flessen en zakken chips van vorige week. Op de tafels zitten grote vlekken opgedroogde coca-cola en andere dranken. Er wordt een werkster gecharterd, die de op haar gemak de troep opruimt. Drie kwartier laterdan gepland kan ik beginnen. Al improviserend, zonder hulp van een schoolbord of iets dergelijks, lukthet me toch de club aan het werk te krijgen met een moeilijke opgave: orden een aantal omschrijvingen van onderwijsdoelen, instructiemethoden en organisatievormen van een drietal schoolmodellen: Montessori, Dalton en Jenaplan. Het is niet bijzonder warm, maar ik zweet stevig. Na een half uur komt de gezochte sleutel te voorschijn en kunnen we in ons leslokaal. Volgens de beheerder heeft het inspecteur van het onderwijsbureau het lokaal voor deze week niet gereserveerd. Hij zou niet weten dat de training ook deze week noch doorging. Ik zal hem een copie sturen van de brief waarin de data zijn vastgelegd.De club van directeuren is ondertussen warm gedraaid en de training begint lekker te lopen. Na de pauze onstaat er een geanimeerde discussie over huiswerk en het studiehuis. Dit onderwerp blijkt zo aan te slaan, dat ze meer willen weten. Er komen zelfs zoveel vragen en problemen, dat ik met hen afspreek het programma van a.s. donderdag te veranderen. Ik zal meer informatie geven over de nieuwe opzet van VBMO en het studiehuis in VWO en HAVO. Ook zullen we een video draaien, die laat zien hoe op een Dalton-basisschool gewerkt wordt met dag- en weektaken.Vandaag had ik de oudere groep directeuren, die vorige week steeds wat afwachtend en kritisch was. Vandaag waren ze echter bijna hongerig om nog meer te horen. Van een pessimistische stemming was niets te merken. Dat geeft je een zekere voldoening, ook al heb ik nu een paar uur extra werk om een nieuwe presentatie voor donderdag voor te bereiden.

  

Managementtrainingen

9 mei 2000

Ad

De training vanmorgen verliep prima, maar het zou al heel vreemd zijn als er niet wat onverwachts gebeurde. Om half twaalf moesten vier directeuren onverwacht weg, want de directeur van het regionaal onderwijsbureau riep ze op voor een vergadering. Zoiets is hier normaal. De directeur krijgt een telefoontje dat hij op moet komen draven en daarvoor moeten dan alle andere afspraken wijken. Ik heb er al eens tegen geprotesteerd, maar blijkbaar niet duidelijk genoeg. Weer een puntje om met de regionaal directeur uit te praten. Gisteren was er geen sleutel en geen zaalreservering, vandaag moet zomaar een kwart voortijdig weg

  

Managementtrainingen

9 mei 2000

Ad

Vandaag heb ik de training van de eerste groep directeuren afgesloten met een verhaal over derecente wijzigen in het Nederlandse voortgezet onderwijs en met een video over het werken met takenop een Daltonschool. Vooral de video bleek veel te verduidelijken over onze ideen over zelfstandig werken van leerlingen vanaf de basisschool tot het studiehuis in VWO en HAVO. De evaluatie van de training met deze groep oudere directeuren verliep uiterst plezierig. De afwachtende houding van de eerste dag was veranderd in een enthousiaste bui: ze hoefden niet meerte wachten op initiatieven van anderen, ze hadden nu ideen en materiaal gekregen om zelf wat te doen. De kring rondkijkend zag ik dat ze het serieus meenden, maar de ervaring leert ook dat bij sommigen het enthousiasme ook weer snel verdwijnt. Niettemin spraken ze de hoop uit dat de trainingin oktober zou doorgaan, want het begin was er nu. Een vraag tijdens het evaluatiegesprek was of het mogelijk was meer video’s te laten zien. Daarop heb moeten antwoorden dat ik geen andere video’s had met Albanees commentaar. Ik kan nazoeken of er geschikte video’s zijn, waarbij commentaar niet nodig is of op een of andere wijze kan worden vervangen (ondertiteling mischien?).

  

Managementtrainingen

9 mei 2000

Ad

Het weekend kan beginnen, de training van schooldirecties is afgesloten met een gezellig etentje. Declub was over de training net zo enthousiast als de groep van gisteren. Het was dus een geslaagde sessie. Met z’n allen zijn we naar een restaurant buiten de stad geweest, waar langs de rivier een gezellig paviljoen staat. Je kunt daar goed en gevarieerd eten in de schaduw van grote wilgenbomen. Het weer werkte vandaag ook mee, want het was een heerlijke zonnige dag met een behaaglijke temperatuur. Ik hoop dat we in Nederland zo’n zomer krijgen

  

Managementtrainingen

25 oktober 2000

Alex

Na het ontbijt ging Ad aan de slag met de training die hij deze weken voor een aantalschooldirecteuren verzorgt. Lastig was het dat er van de veertien met wie hij vorige keerwerkte nog maar vier over waren. De anderen waren na de verkiezingen vervangen enovergeplaatst naar ander functies. De vorige burgemeester (van de DP, de partij vanBerisha) was opgevolgd door een lid van de regerende SP. En dat betekent dat in velepolitiek gevoelige functies per omgaande nieuwe mensen benoemd worden.Gelukkig waren de directeuren van de scholen waarvoor ik werk (Astrit Lopari van deONUFRIschool en Dhurata Valerq van de Luigj Gurakuqischool wel in functie gebleven

  

Managementtrainingen

25 oktober 2000

Ad

k ben hier drie weken om een managementtraining te geven aan directeuren van scholen en onderwijsinpecteurs. Het is het vervolg op een training in het voorjaar, maar ook dat is slechts gedeeltelijk mogelijk. Meer dan de helft van de aanwezigen deze morgen waren nieuwe gezichten. Het verraste me niet, want ik weet uit ervaring dat er ieder jaar een grote stoelendans is met directeursbenoemingen. De algemene regionale directeur van het onderwijs kan leraren en directeuren op ieder moment verplaatsen en hij doet dat ook. Doorgaan met het oorspronkelijke programma was dus een probleem. De nieuwelingen misten de informatie van de eerste sessie en wisten niets van de opdracht, waarmee ik geëindigd was. Bovendien had van de oude kernslechts een mevrouw de opdracht uitgevoerd: een kleine enquête onder ouders over het nut van huiswerk.Geen stroom om mijn mooie plaatjes via de laptop te projecteren en geen groep, die een basis heeft op om voort te bouwen. Improviseren dus en - echt ouderwets - werken met bord en krijt. Ik was natuurlijk niet geheel onvoorbereid, want de ervaring heeft geleerd datje in Albanië altijd een reserveprogramma achter de hand moet hebben. Ik had er al rekening meegehouden, datik de hoofdpunten uit de eerste sessie terug moest laten komen in deze weken. Met wat veranderingen in de oefenstof kan ik veel punten op een andere manier opnieuw aan de orde stellen.De mevrouw, die haar huiswerk wel gemaakt had, bood me een mooie kans om een en ander te demonstreren. Ze gaf op mijn verzoek een uitstekend overzicht van haar enquête onder de ouders en mogelijkheden om een onderwerp als huiswerk te gebruiken om de schoolpraktijk van iedere dag aan de orde te stellen. De eerste trainingsdag is dus toch met succes verlopen

  

Managementtrainingen

25 oktober 2000

Ad

Morgen begint de twee serie van bijeenkomsten met directeuren van scholenen onderwijsinspecteurs. Bijna de helft zijn nieuwe gezichten, die een wenslijstje gemaakt hebben met onderwerpen, waarover zemeer willen weten. Ik wil graag vasthouden aan de oorspronkelijke planning, maar bijstellingen zullen zeker nodig zijn. De inspecteurs zijn vooral geïnteresseerd hoe ze het beste controle kunnen uitvoeren. Dat zal dus mijn eerste aanknopingspunt worden. Waarom controle? Wat is de zin daarvan? Waarom doe je dat? Ik ben benieuwd welke reacties dat oplevert.Ik moet me ook nog eens bezinnen op het groepje nieuwe directeuren, want daar heb ik deze week moeite mee gehad. Vooral een oudere directeur van een privé-school was bijzonder lastig. Hoewel hij voor de eerste keer aanwezig was, reageerde hij na mijn eerste openingszin al met de opmerking dat dit niet gold voor zijn school. Het heeft me veel moeite gekost om hem duidelijk te maken, dat hij inviel in het tweede gedeelte van een driedelige cursus, dat zijn collegae deze onderwerpen gevraagd hadden en dat zijn situatie anders was dan de meeste scholen. Ik heb me echt kwaad gemaakt toen hij desondanks meende dat ik in moest gaan op zijn wensen. Ik heb hem toen voor de keus gesteld zijn mond te houden tot ik klaar was of te vertrekken. Hij koos voor blijven en zweeg. Na afloop kwam hij vragen of ik zijn school wilde bezoeken. Ik heb dat even af gehouden. Eerst maar eensafwachten hoe hij zich morgen opstelt.

  

Managementtrainingen

25 oktober 2000

Ad

Vanmorgen om 9 uur stond ik voor een gesloten deur van het Danida-project, waar de training normaliter wordt gegeven. Een zoektocht naar de sleutel was moeilijk, want mijn tolk - die Tani zou vervangen, nu die naar Tirana moest - kwam niet opdagen. Na een kwartier kwam gelukkig Anastas, die met de auto van een kennis op zoek zou gaan naar de tolk. Na een half uur kwam de juffrouw van het Danida-project met de sleutel en met veel excuses, want ze was plotseling opgetrommeld door de rector van de Universiteit.Anastas was nog steeds niet terug en daarom gingen de cursisten maar koffiedrinken in een koffieshop even verderop. Tegen 10uur -bijna een uur te laat - kwam Anastas terug, maar zonder tolk. Die bleek vanmorgen ziek te zijn. Daarom was hij op zoek gegaan naar de mevrouw, die vorige week al voortreffelijk getolkt had. Die wilde wel, maar haar man verbood het. Die wilde niet dat ze voor het front van zoveel mannen ging staan om te tolken. "Typisch een jaloerse Albanese man", zei later Anastas tegen me. Haar man is leraar op een gymnasium net als zijn vrouw, maar hij wilde niet dat zij zich zou manifesteren voor een groep vanzijn collegae.Al met al had ik dus geen tolk, maar toevallig had ik met Eduard Gjini de afspraak gemaakt dat hij om 10 uur zou komen om te vertellen hoe zijn stage in Nederland verlopen was. Eduard Gjini is namelijk vorige maand drie weken via NMCP(PUM) te gast geweest op het Stedelijk Dalton Lyceum in Dordrecht. Hij is een bekwaam directeur van het oudste gymnasium in Elbasan en heeft veel opgestoken van zijn stage in Dordrecht. Het probleem was alleen dat uit de koffietent slecht 8 directeuren terugkwamen. De rest en met name de dames waren naar huis gegaan.Gezegd worden dat Eduard een goed verhaal hield. Gisteren boeide hij de andere groep al met zijn verslag en ook vandaag waren zijn collegae zeer geïnteresseerd. Overmorgen zal hij ook de groep van inspecteurs toespreken en dat zal ongetwijfeld een boeiende ontmoeting worden. Ik heb vandaag de vragen gekregen, die ze hebben opgeschreven na mijn eerste sessie met hen.

  

Managementtrainingen

25 oktober 2000

Ad

Het waren drukke weken, maar het resultaat is goed, althans voor zover je dat op dit moment kunt meten. De trainingen zijn er op gericht besef te kweken dat onderwijsvernieuwing een kwestie is kennis van de mogelijkheden, motivatie om te veranderen enlange adem om het te bereiken. Bij de directeuren zie je inderdaad dat ze kansen zien om verouderde en uitgeholde vormen te veranderen, bij de inspecteurs heb ik minder bespeurd. Toch waren ook die zeer tevreden over de geboden informatie en het praktisch nut van de onderwerpen. De vraag blijft echter of ze bij machte zijn hun rol als controleur van de wet te veranderen in stimulator en steun van het schoolmanagement. In Nederland is dat in het verleden niet gebeurd. Toen het onderwijs echt vernieuwd moest worden zijn de schoolbegeleidingsdiensten ontstaan. Misschien krijgen stichting zoals de 'Foundation ECE' in Elbasan in de toekomst ook zo'n rol

  

Managementtrainingen

25 oktober 2000

Ad

Vanmorgen om 9 uur had ik stroom in het schoollokaal, waar ik de trainingen van de directeuren verzorg. Ik heb meteen van de gelegenheid gebruik gemaakt om mijn programma om te gooien en te starten met een video over remedial teaching op een Nederlandse school. Daarna kon ik nog op de computer demonstreren hoe je vrij eenvoudig kunt boekhouden, maar toe was het weer afgelopen. Als een echte schoolmeester pak je dan maar weer het krijtje om op een schoolbord te schrijven.Het was vandaag al weer de laatste dag voor de eerste groep directeuren. Als ze oprecht zijn - en ik heb geen reden om daaraante twijfelen- hebben ze de training uiterst prettig gevonden en veel geleerd. En maar hopen dat we wat gezaaid hebben dat ooit tot wasdom geraakt

  

Managementtrainingen

9 maart 2001

Ad

andaag start ik met de managementtraining. Klaartje gaat mee om te zien hoe zoiets verloopt. Onderweg zeg ik haar dat ze niet verbaasd moet zijn als het anders zal gaan dan voorzien. Ik vertel haar dat we vorige keer soms een uur op de sleutel hebben gewacht of moesten improviseren omdat de stroom uitviel. Iedere dag was erwel iets dat anders ging dan gepland. Misschien gaat het dit keer wel goed, want noggeen maand geleden heb ik met de nieuwe regionale directeur voor het onderwijs afspraken gemaakt over het programma. Ik heb dat bovendien nog op papier gezet en toegestuurd.Bij de schoolpoort staat Tani en ik zie aan zijn gezicht dat er wat mis is. Wat blijkt. Het lokaal is niet gereserveerd en de directeuren van de eerste groep zijn vanmorgen telefonisch opgetrommeld om te verschijnen. Toevallig komt de mevrouwmet de sleutel langs, zodat we toch binnen kunnen. Ze vertelt er echter bij dat volgende week het lokaal al besproken is door een andere club. De inspecteur, die de training moest organiseren, is niet aanwezig, maar verschijnt na een half uur omdat Tani hem heeft opgebeld. Hij weet van niets en heeft geen instructies gekregen van de regionale directeur. Van de 15 opgeroepen directeuren zijn er slechts 9 verschenen en die mopperen dat ze zo onverwacht uit hun werk zijn gehaald. Voor de meeste directeuren komt deze bijeenkomst heel erg ongelegen, want ze hebben het druk met de voorbereidingen van het lentefeest van overmorgen.Voor mij heeft het natuurlijk weinig zin om met zo’n kleine onwillige groep te beginnen. Ik stel daarom voor een kop koffie te gaan drinken en de bijenkomsten voor vandaag en morgen af te gelasten. Ondertussen zal ik met de algemeen directeur gaan praten om een betere planning te maken. Zo gezegd zo gedaan.

  

Managementtrainingen

9 maart 2001

Ad

We vinden de directeur – een vrouw, die geen ervaring heeft en pas sinds drie maanden in functie is - op de stoep voor een restaurantje waar ze koffie wil gaan drinken. Ze biedt haar verontschuldigingen aan en hangt een onduidelijk verhaal op over anderen die het verkeerd gedaan zouden hebben. Ik laat duidelijk merken dat ikdaar geen boodschap aan heb, want ik heb met haar een afspraak gemaakt. Dus is de vraag hoe we het weer recht kunnen breien.Na wat heen en weer gepraat is de conclusie dat ik vrijdag zal starten en met de inspecteur een nieuw plan zal maken. Daarbij krijgt de inspecteur alle ruimte om alleste regelen wat geregeld moet worden. Met Tani en Gezim, de inspecteur, heb ik vervolgens in een kwartiertje een nieuwe planning gemaakt. We beginnen vrijdag met een bijeenkomst met alle 30 directeurenen stellen dan de programmaonderdelen voor volgende week vast.

  

Managementtrainingen

9 maart 2001

Ad

Mijn tolk was nu Arda Lazarene, een jonge vrouw, die net afgestudeerd is als orthopedagoge en voortreffelijk Engels spreekt.Tani en Anastas verdwenen en kwamen een kwartiertje later terug met een noodvoorziening. De Stichting ECE heeft een installatie gekocht van accu’s met een omvormer die als noodvoorziening dienst kan doen. Ik was er vandaag gelukkig mee,want nu kon ik via de beamer foto’s laten zien van de vorige keer en een video vertonen over het werken met groepen op een Nederlandse school.Tegen twaalf uur, toen we juist de laatste afspraken maakten voor volgende week, ging het licht weer aan. Volgende week is twee keer per dag een sessie gepland, maar dat kan weer veranderen want er zit blijkbaar een Mohammedaanse feestdag tusse

  

Managementtrainingen

9 maart 2001

Ad

Het is hier blijkbaar niet mogelijk om iets goed te organiseren. Vanmorgen zou ik de training van de inspecteurs geven op een andere school dan vorige week. Wat bleek? Er was weer eens niets geregeld: de directeur wist van niets, het lokaal was niet gereed, de helft van de inspecteurs verscheen om een of andere reden niet en drie van de aanwezigen werden tijdens de training weggeroepen omdat er een of andere baas hen opdroeg onmiddellijk te verschijnen.Wat restte waren 9 inspecteurs, die overigens een geïnteresseerd publiek vormden.Ik heb ze een uitvoerig overzicht geboden van de onderwerpen, die de afgelopen twee jaar aan de orde zijn geweest in de training van de schooldirecteuren. Wat ze vooral interesseerde – en ik was daar blij mee - was, hoe wij in de scholen zelfstandig werken en werken in groepen hebben georganiseerd. Ook hebben we uitvoerig bekeken de veranderingen die in hun functie komen. Er is immers een nieuwe wet op de onderwijsinspectie vastgesteld. In het oude systeem was een inspecteur op de eerste plaats een controleur, die waakten op het uniform uitvoeren van lessen in een van hoger hand vastgesteld dagelijks programma volgens eveneens vastgestelde methoden. Ieder onderwijzer moest daar regelmatig verslag van doen in een uitvoerige rapportage. Het was dus een zeer bureaucratische werkwijze. Ik zeg nu wel “in het oude systeem”, maar in feite heeft het onderwijs die kenmerken nog, zij het minder extreem. De inspecteurs zijn nog steeds voor alles ambtelijke controleurs. Dat zal moeten veranderen als de reorganisatie plaats vindt, die nu in het vooruit zicht is gesteld. De functie wordt opgesplitst in een drietal functies. De inspecteur blijft controleur, alle taken die met begeleiding van leraren en scholen te maken hebben worden er uit gehaald en ondergebracht in een nieuwe functie: de methodist. Taken die betrekking hebben op administratieve zaken worden in het vervolg gedaan door een administrateur.Ik ben natuurlijk uitvoerig ingegaan op de rol van methodist, want daarvan zullen de inhoudelijke onderwijsvernieuwingen moeten komen. Dat werd toch een moeizame discussie,want de inspecteurs, die methodisten moeten worden zijn eigenlijk typischevakgerichte leraren. Ze zijn van origine vakdocenten, die vakgenoten beoordelen en eventueel helpen. Het denken in vakoverstijgende methodieken en werkwijzen is henvreemd. De omscholing van inspecteurs tot generale methodisten zal dus nog heel wat energie kosten.

  

Managementtrainingen

9 maart 2001

Ad

Vanmorgen echter kwamen ze allemaal en vanmiddag niemand. Gelukkig was vanmorgen het lokaal groot genoeg om zo’n 25 directeuren in groepen te laten werken. En gewerkt hebben ze.Als een ouderwetse schoolmeester heb ik ze aan het werk gezet. Vandaag geen mooie plaatjes via de computer of een video, nee, dit keer groepsopdrachten met een schoolbord als hulpmiddel. Het was tevens een soort rollenspel. Als ik mijn pet opzette, was ik een schoolmeester, die zijn leerlingen instructie gaf of groepen hielp, zonder pet was ik trainer die toelichting gaf op de gespeelde scène. De directeuren werkten goed mee. Zowel individuele - als groepsopdrachten werden goed uitgevoerd. Het onderwerp was telkens hetzelfde: wat zijn de voornaamste taken van de schooldirectie. Aan het eind van de morgen was de conclusie dat het mogelijk is om in vele variaties groepswerk te plegen.

  

Managementtrainingen

9 maart 2001

Ad

De directeuren zijn vanmorgen weer massaal opkomen dagen, maar dit keer ging hetniet zo goed als gisteren. Ik wilde teveel informatie geven en dan worden ze onrustig.Ze beginnen onderling te kletsen en je moet soms om aandacht vragen. Als er iemand een vraag stelt, die ze niet interessant vinden word er hardop op gereageerd en je kunt bijna geen antwoord geven. Helmaal erg wordt als daaruit een discussie volgt. Voor mijn gevoel ontstaat dan zoiets als een ‘Poolse landdag’. Omdat je de taal niet verstaat lijkt alsof ze ieder moment elkaar letterlijk in de haren zullen vliegen.Even later blijkt dan dat het wel meevalt, want er breekt een bulderend gelach uit om een opmerking van zo’n luidruchtige gast.Het onderwerp was ook niet eenvoudig: hoe bouw je een ‘leerlingvolgsysteem’ op. Wie in het onderwijs zit weet, dat ook in Nederland scholen hieraan een zware kluif hebben. De bedoeling van het systeem is dat een school elk halfjaar testen afneemt om te zien hoever een leerling gevorderd is. Het mooie van het systeem is dat de zwakke leerlingen hierdoor bijtijds opgespoord worden en extra hulp kunnen krijgen. In Albanië is dit helemaal een toekomstfantasie, want hier komen inspecteurs van hetregionaal onderwijsbureau testen afnemen. De uitslagen worden besproken met de directeur en de leraar, niet om de zwakke leerlingen op te sporen, maar om de leraarte beoordelen. Voor de kinderen die slecht scoren wordt niets extras gedaan. Het programma gaat gewoon voor iedereen op dezelfde wijze door

  

Managementtrainingen

9 maart 2001

Ad

Vanmiddag ben ik heilig verklaard. Op een gezamenlijke bijeenkomst van directeurenen inspecteurs werden certificaten uitgereikt en kreeg ik zoveel lof toegezwaaid dat het een lijkrede leek. Het is me in de loop der jaren wel duidelijk geworden, dat ze in zo’n situatie niet zuinig zijn met loftuitingen. Je moet dat met een korreltje zout nemen. Prettig is echter wel dat de evaluatie van de trainingen ook zeer positief is. Daarop kan ik beter vertrouwen, want iedere deelnemer heeft schriftelijk maar anoniem zijn mening gegeven. Nadrukkelijk werd er ook gevraagd naar onderwerpen, die naar hun mening niet goed zijn geweest.

  

Managementtrainingen

14 maart 2001

Ad

Om 10 uur ontving ik de onderwijsinspecteur, die de managementtrainingen organiseert. Ik heb hem gevraagd waarom de tweede week een en ander fout liep. Zijn antwoord was dat door ziekte van collega’s hij opdracht kreeg om andere dingen te doen. Ik heb hem daarop geantwoord dat ik dan toch minstens een boodschap verwacht had en iemand anders met de sleutel. Daarop moest hij het antwoord schuldig blijven, want hij had slechts gedaan wat zijn baas hem opdroeg. Ik heb hem voorgesteld een managementcursus te geven aan alle inspecteurs. Dat vond hij een goed idee, maar hij had geen idee of zijn baas er iets in zag. Overigens wist hij te vertellen dat hij van de directeuren uitsluitend positieve reacties had gekregen. Hij had wel een vraag gehoord: Of de directeuren geen vergoeding kregen voor het volgen van de training. Dat gebeurde immers bij andere trainingen, zoals bij SOROS. Volgens de insoecteur doet SOROS dat om de directeuren te motiveren. Op mijn vraag hoelang die motivatie na de training nog duurde, zei hij dathij daar niets van merkte.